Trong nhịp sống hối hả, có những thanh âm vẫn vang vọng từ ngàn xưa, mang theo hồn cốt của một vùng đất, một làng nghề. Đó chính là tiếng trống Bình An – âm sắc độc đáo từ Long An, nơi những nghệ nhân tài hoa ngày đêm miệt mài thổi hồn vào gỗ và da, kiến tạo nên di sản văn hóa truyền thống “độc nhất vô nhị” ở phương Nam, mời gọi du khách thập phương về khám phá một nét duyên thầm của xứ sở.
Tiếng gọi của trống và hồn cốt dân tộc
Dù là trong chốn linh thiêng của đình, chùa, miếu mạo, hay sôi động cùng nhịp múa lân, rộn ràng trong các buổi khai giảng, mỗi chiếc trống đều mang một sứ mệnh đặc biệt, gắn liền với biết bao hoạt động văn hóa, tín ngưỡng dân gian của người Việt. Từ bao đời nay, tiếng trống đã trở thành một phần không thể thiếu, là sợi dây vô hình kết nối quá khứ với hiện tại, tạo nên một bản sắc rất riêng cho tâm hồn dân tộc.
Nếu có dịp xuôi về miền đất Long An trù phú, bạn đừng quên ghé thăm xã Bình Lãng, huyện Tân Trụ. Nơi đây, làng trống Bình An tựa như một viên ngọc ẩn mình, không chỉ là nơi duy nhất sản xuất và cung cấp trống thủ công ở phía Nam mà còn là một điểm nhấn văn hóa độc đáo của miền Tây sông nước, góp phần tạo nên sức hút riêng cho du lịch Long An.
Hành trình trăm năm của làng trống Bình An
Dù là một điểm đến khá mới mẻ trên bản đồ du lịch, làng trống Bình An nhanh chóng trở thành chốn tham quan văn hóa hấp dẫn, thu hút du khách bởi vẻ đẹp mộc mạc và câu chuyện về nghề truyền thống gần 200 năm tuổi. Ấn tượng đầu tiên khi đặt chân đến làng là hình ảnh sống động của những thân gỗ sao, gỗ mít được phơi mình dưới nắng vàng, bên cạnh những tấm da trâu căng mình trên khung rộng, báo hiệu một quá trình chế tác đầy công phu.
Lịch sử làng trống Bình An gắn liền với tên tuổi của ông Nguyễn Văn Ty, người được xem là tổ nghề và có công lớn trong việc khai phá, phát triển nghề làm trống tại đây. Xưa kia, ông Ty là một thương nhân ghe chài, thường xuyên qua lại các tỉnh miền Tây để buôn bán nước mắm. Chính trong hành trình xuôi dòng Vàm Cỏ, ông đã phát hiện ra những tấm da trâu bị bỏ đi sau khi người dân làm thịt. Tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có, ông Ty mang da về phơi khô, mày mò thử nghiệm làm trống ban đầu chỉ để mua vui.
Sau khi ông Ty qua đời, con cháu ông đã kế nghiệp, gìn giữ và phát triển nghề làm trống. Từ thú vui tao nhã ban đầu, những thế hệ sau này đã biến nghề trống thành một kế sinh nhai, mang lại giá trị kinh tế cho gia đình và cả cộng đồng. Những bí quyết làm trống cũng dần được cải tiến, từ việc sử dụng giàn chò, giàn giáo làm công cụ bịt trống cho đến việc chọn lựa gỗ sao làm thân trống, đảm bảo độ bền vượt trội. Những chiếc trống Bình An không chỉ chắc chắn mà còn được sơn màu đỏ rực rỡ, mang vẻ ngoài tinh xảo, đẹp mắt.
Nghệ thuật chế tác và bí quyết giữ lửa nghề
Nghề làm trống là một hành trình đòi hỏi sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa sức mạnh cơ bắp, sự cẩn trọng và tỉ mỉ đến từng chi tiết, qua hơn hai mươi công đoạn phức tạp. Để có được một chiếc trống bền đẹp, nguyên liệu gỗ sao được chọn lọc kỹ lưỡng, sau đó phải trải qua quy trình phơi khô, đo cắt, uốn cong và xử lý mối mọt trước khi được ghép thành thân. Đôi bàn tay khéo léo của người thợ miệt mài ghép từng miếng ván sao cho khít khao, không để lại dù một kẽ hở nhỏ. Công đoạn khó khăn và quan trọng nhất chính là bịt da trống.
Da trâu sau khi được mua về phải trải qua quá trình xử lý kỳ công rồi đem phơi nắng cho khô. Khác với cách phơi truyền thống bằng dây thừng căng bốn góc dễ làm thủng da, giờ đây người làng đã sáng tạo dùng khung thép để căng da, đảm bảo miếng da nguyên vẹn. Đặc biệt, để chiếc trống có âm thanh thanh thoát, vang vọng, người thợ phải bào da thật kỹ lưỡng trước khi bịt. Chính kỹ thuật ghép gỗ điêu luyện cùng bí quyết bào da gia truyền đã tạo nên sự khác biệt, mang đến cho trống Bình An không chỉ vẻ ngoài bền đẹp, đa dạng mẫu mã mà còn âm thanh trầm bổng, ngân vang khó loại trống nào sánh được.
Trải qua bao thăng trầm của thời gian, nghề bịt trống ở Bình An vẫn bền bỉ tồn tại, được gìn giữ bởi những nghệ nhân tâm huyết. Dẫu cho việc tìm kiếm nguyên liệu, nhất là da trâu già để bịt trống, ngày càng khó khăn, các cơ sở sản xuất tại đây vẫn không ngừng nỗ lực, cố gắng duy trì ngọn lửa truyền thống mà ông cha đã để lại.
Tiếng trống vang xa, kéo du khách gần hơn
Tiếng trống của làng Bình An không chỉ vang vọng khắp các ngõ ngách, mái đình mà còn lan tỏa xa hơn, trở thành âm thanh gọi mời du khách đến gần hơn với làng nghề. Mỗi chiếc trống không chỉ là một nhạc cụ, mà còn là một tác phẩm nghệ thuật, kết tinh từ mồ hôi, công sức và niềm đam mê của người thợ.
Hy vọng rằng, làng trống Bình An sẽ tiếp tục vươn mình, trở thành một điểm đến không thể bỏ qua trên bản đồ du lịch Long An, để du khách khắp nơi có thể tìm về, thêm yêu mến tiếng trống Bình An, và cả những con người tài hoa, chân thành, hiền hậu của xứ sở trống này.
